Bảng Phân Tử Khối Thường Gặp: Cách Tính Nhanh, Ví Dụ Và Bài Tập Hoá Học

Bảng phân tử khối thường gặp trong hoá học

Phân tử khối là khối lượng tương đối của một phân tử, được tính bằng tổng nguyên tử khối của các nguyên tử có trong phân tử đó. Trong bài tập hoá học, phân tử khối là bước trung gian rất quan trọng để tính khối lượng mol, số mol, thành phần phần trăm khối lượng và lượng chất tham gia phản ứng.

Ví dụ, phân tử khối của CO₂ là 12 + 2×16 = 44. Vì vậy khối lượng mol của CO₂ là 44 g/mol.

Bài này tổng hợp bảng phân tử khối của các chất thường gặp trong chương trình phổ thông, kèm cách tính và lỗi cần tránh. Bạn nên đọc kèm phân tử khối là gì, bảng nguyên tử khối thường gặp, khối lượng mol, bảng quy đổi mol-gam-lít-số hạt và bảng tuần hoàn hóa học.

Bảng phân tử khối các chất thường gặp nhất

Chất	Công thức	Cách tính	Phân tử khối	Khối lượng mol
Hidro	H₂	2×1	2	2 g/mol
Oxi	O₂	2×16	32	32 g/mol
Nitơ	N₂	2×14	28	28 g/mol
Nước	H₂O	2×1 + 16	18	18 g/mol
Carbon dioxide	CO₂	12 + 2×16	44	44 g/mol
Carbon monoxide	CO	12 + 16	28	28 g/mol
Amoniac	NH₃	14 + 3×1	17	17 g/mol
Methane	CH₄	12 + 4×1	16	16 g/mol
Hydrogen chloride	HCl	1 + 35,5	36,5	36,5 g/mol
Sulfur dioxide	SO₂	32 + 2×16	64	64 g/mol
Sulfur trioxide	SO₃	32 + 3×16	80	80 g/mol

Bảng phân tử khối acid thường gặp

Acid	Công thức	Cách tính	Phân tử khối
Acid hydrochloric	HCl	1 + 35,5	36,5
Acid nitric	HNO₃	1 + 14 + 3×16	63
Acid sulfuric	H₂SO₄	2×1 + 32 + 4×16	98
Acid carbonic	H₂CO₃	2×1 + 12 + 3×16	62
Acid phosphoric	H₃PO₄	3×1 + 31 + 4×16	98
Acid acetic	CH₃COOH	2×12 + 4×1 + 2×16	60
Acid sulfurous	H₂SO₃	2×1 + 32 + 3×16	82

Điểm thú vị: H₂SO₄ và H₃PO₄ đều có phân tử khối 98, nhưng đây là hai acid khác nhau, có tính chất và gốc acid khác nhau.

Bảng phân tử khối base thường gặp

Base	Công thức	Cách tính	Phân tử khối
Natri hydroxide	NaOH	23 + 16 + 1	40
Kali hydroxide	KOH	39 + 16 + 1	56
Canxi hydroxide	Ca(OH)₂	40 + 2×(16 + 1)	74
Bari hydroxide	Ba(OH)₂	137 + 2×(16 + 1)	171
Magie hydroxide	Mg(OH)₂	24 + 2×(16 + 1)	58
Nhôm hydroxide	Al(OH)₃	27 + 3×(16 + 1)	78
Đồng(II) hydroxide	Cu(OH)₂	64 + 2×(16 + 1)	98
Sắt(III) hydroxide	Fe(OH)₃	56 + 3×(16 + 1)	107

Khi có nhóm OH trong ngoặc, phải nhân cả O và H theo chỉ số ngoài ngoặc. Đây là lỗi học sinh gặp rất nhiều khi tính phân tử khối base.

Bảng phân tử khối muối thường gặp

Muối	Công thức	Cách tính	Phân tử khối
Natri chloride	NaCl	23 + 35,5	58,5
Kali nitrate	KNO₃	39 + 14 + 3×16	101
Natri carbonate	Na₂CO₃	2×23 + 12 + 3×16	106
Natri hydrogencarbonate	NaHCO₃	23 + 1 + 12 + 3×16	84
Canxi carbonate	CaCO₃	40 + 12 + 3×16	100
Bari sulfate	BaSO₄	137 + 32 + 4×16	233
Đồng(II) sulfate	CuSO₄	64 + 32 + 4×16	160
Bạc nitrate	AgNO₃	108 + 14 + 3×16	170
Nhôm sulfate	Al₂(SO₄)₃	2×27 + 3×(32 + 4×16)	342
Ammonium sulfate	(NH₄)₂SO₄	2×(14 + 4×1) + 32 + 4×16	132

Bảng phân tử khối oxide thường gặp

Oxide	Công thức	Cách tính	Phân tử khối
Canxi oxide	CaO	40 + 16	56
Magie oxide	MgO	24 + 16	40
Đồng(II) oxide	CuO	64 + 16	80
Sắt(II) oxide	FeO	56 + 16	72
Sắt(III) oxide	Fe₂O₃	2×56 + 3×16	160
Nhôm oxide	Al₂O₃	2×27 + 3×16	102
Carbon dioxide	CO₂	12 + 2×16	44
Sulfur dioxide	SO₂	32 + 2×16	64
Sulfur trioxide	SO₃	32 + 3×16	80
Diphosphorus pentoxide	P₂O₅	2×31 + 5×16	142

Cách tính phân tử khối đúng

Cách tính phân tử khối có thể làm theo 4 bước:

Bước	Cách làm	Ví dụ Ca(NO₃)₂
1	Xác định các nguyên tố trong công thức	Ca, N, O
2	Đếm số nguyên tử mỗi nguyên tố	1 Ca, 2 N, 6 O
3	Nhân số nguyên tử với nguyên tử khối	40 + 2×14 + 6×16
4	Cộng lại	40 + 28 + 96 = 164

Với công thức có ngoặc, chỉ số ngoài ngoặc nhân toàn bộ nhóm trong ngoặc. Ví dụ (NO₃)₂ nghĩa là có 2 N và 6 O.

Phân tử khối và khối lượng mol

Phân tử khối là giá trị tương đối, còn khối lượng mol là khối lượng của 1 mol chất. Trong chương trình phổ thông, hai đại lượng này có cùng giá trị số nhưng khác đơn vị.

Chất	Phân tử khối	Khối lượng mol
H₂O	18	18 g/mol
CO₂	44	44 g/mol
NaCl	58,5	58,5 g/mol
CaCO₃	100	100 g/mol

Vì vậy, khi bài toán yêu cầu tính số mol, bạn cần dùng khối lượng mol M với đơn vị g/mol:

n = m/M

Bài tập ví dụ về phân tử khối

Bài 1

Tính phân tử khối của NaOH.

Lời giải: 23 + 16 + 1 = 40.

Bài 2

Tính phân tử khối của H₂SO₄.

Lời giải: 2×1 + 32 + 4×16 = 98.

Bài 3

Tính phân tử khối của Al₂(SO₄)₃.

Lời giải: 2×27 + 3×(32 + 4×16) = 54 + 288 = 342.

Bài 4

Chất nào có phân tử khối lớn hơn: CO₂ hay SO₂?

Lời giải: CO₂ = 44; SO₂ = 64. Vậy SO₂ lớn hơn.

Những lỗi thường gặp khi tính phân tử khối

Lỗi đầu tiên là quên nhân chỉ số. Ví dụ O₂ có phân tử khối 32, không phải 16.

Lỗi thứ hai là quên nhân nhóm trong ngoặc. Ca(OH)₂ phải tính 40 + 2×17 = 74.

Lỗi thứ ba là dùng sai nguyên tử khối, đặc biệt với Cl = 35,5; Fe = 56; Cu = 64; Zn = 65; Ag = 108; Ba = 137.

Lỗi thứ tư là nhầm phân tử khối của chất với nguyên tử khối của một nguyên tố trong chất. Ví dụ CO₂ không phải 12 mà là 44.

Lỗi thứ năm là bỏ qua nước kết tinh nếu công thức có dạng CuSO₄·5H₂O. Khi đó phải cộng thêm 5 phân tử nước.

Kết luận

Bảng phân tử khối thường gặp giúp học sinh tính nhanh khối lượng mol và giải bài tập hoá học. Các giá trị nên nhớ gồm H₂O = 18, CO₂ = 44, O₂ = 32, HCl = 36,5, NaOH = 40, CaCO₃ = 100, H₂SO₄ = 98, NaCl = 58,5, BaSO₄ = 233. Khi tính, hãy đếm đúng số nguyên tử, nhân đúng chỉ số và chú ý các nhóm trong ngoặc.

Tài liệu tham khảo

IUPAC Gold Book – Relative molecular mass: https://goldbook.iupac.org/terms/view/R05271
IUPAC Gold Book – Formula mass: https://goldbook.iupac.org/terms/view/F02562
Royal Society of Chemistry – Relative formula mass: https://edu.rsc.org/
Chemistry LibreTexts – Formula Mass and Molecular Mass: https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Introductory_Chemistry

Kiến Thức

Bảng phân tử khối thường gặp: Cách tính nhanh, ví dụ và bài tập hoá học