Bỏ qua điều hướng
ActinideNGUYÊN TỐ 094

Plutonium

Tên tiếng Việt: Plutoni · Pu

Plutonium (plutoni) là nguyên tố actinide có ký hiệu Pu và số hiệu nguyên tử 94. Đây là nguyên tố phóng xạ nổi tiếng trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân, nghiên cứu hạt nhân và lịch sử công nghệ hạt nhân. Khi học Plutonium, cần chú ý tính phóng xạ, khả năng phân hạch và yêu cầu an toàn rất cao.

Chất rắnNhóm —Chu kỳ 7
Hoá trị trong ví dụChưa có ví dụXem hợp chất cụ thể bên dưới
Số oxi hoá trong ví dụChưa có ví dụTrong đơn chất: 0
Ion đơn nguyên tửChưa có ví dụĐiện tích khác với hoá trị
Số khối đồng vị tham khảo[244]Số khối đồng vị tham khảo

Tra cứu đồng vị

Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.

Không có thành phần đồng vị tự nhiên đại diện trong bảng CIAAW đang sử dụng. Điều này không có nghĩa nguyên tố không có đồng vị.

Hoá trị, số oxi hoá và ion

Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.

Hoá trị trong ví dụ

Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.

Số oxi hoá

Trong đơn chất: 0.

Ion đơn nguyên tử

Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.

Cấu tạo nguyên tử

Nguyên tử Plutonium trung hoà có 94 proton và 94 electron. Cấu hình tham khảo: [Rn] 5f⁶ 7s². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 32, 24, 8, 2.

94Proton
94Electron · nguyên tử trung hoà
7Lớp electron có electron
CẤU HÌNH ELECTRON[Rn] 5f⁶ 7s²
K2electron
L8electron
M18electron
N32electron
O24electron
P8electron
Q2electron

Tính chất vật lý

Plutonium là kim loại rắn, nặng, có tính phóng xạ và có nhiều dạng thù hình khác nhau. Tính chất vật lý của Plutonium khá phức tạp, thay đổi theo cấu trúc tinh thể và điều kiện nhiệt độ. Do độc tính phóng xạ, Plutonium chỉ được xử lý trong môi trường chuyên dụng.

Tính chất hoá học

Plutonium có thể tồn tại ở nhiều trạng thái oxi hoá, tạo oxide, halogenua và các phức chất. Hoá học của Plutonium rất quan trọng trong xử lý nhiên liệu hạt nhân và quản lý chất thải phóng xạ. Các phản ứng của Plutonium cần được kiểm soát nghiêm ngặt do nguy cơ phóng xạ.

Ứng dụng

Pu-238 được dùng làm nguồn nhiệt phân rã trong hệ nguồn điện đồng vị cho một số nhiệm vụ không gian. Hệ này không phải lò phản ứng phân hạch. Các ứng dụng của đồng vị plutonium khác cần được mô tả riêng; không đồng nhất mọi nguồn năng lượng mang tên plutonium.

Nguyên tử khối và đồng vị

Nguyên tử khối chuẩn: Không có nguyên tử khối chuẩn. Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 94. Các đồng vị được bảng CIAAW dựa trên NUBASE2020 liệt kê: Pu-244.

Phân bố trong tự nhiên

Plutonium trong nguồn sử dụng kỹ thuật chủ yếu gắn với các quá trình hạt nhân nhân tạo. Sự xuất hiện lượng vết trong một số vật liệu tự nhiên không đồng nghĩa có nguồn quặng tương tự các kim loại thông thường. Cần chỉ rõ đồng vị khi mô tả mẫu.

Lịch sử phát hiện

Nhóm nghiên cứu Berkeley tạo sản phẩm dẫn đến nhận diện plutonium vào giai đoạn 1940–1941. Phân biệt thời điểm tạo nguyên tử, xác nhận hoá học và công bố giúp tránh gán mọi mốc cho một ngày duy nhất.

Lưu ý an toàn

Mẫu plutonium cần quản lý bức xạ, nhiễm bẩn và hoá học theo đồng vị và dạng chất. Không tự tiếp cận, mở nguồn hoặc xử lý vật liệu. Thiết bị nguồn điện đồng vị hoàn chỉnh không có cùng điều kiện phơi nhiễm với nguyên liệu bên trong.

Hợp chất và phản ứng minh họa

Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.

Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.

Bảng dữ liệu nguyên tố

Định danh và tính chất cơ bản
Tên quốc tếPlutonium
Tên tiếng ViệtPlutoni
Ký hiệuPu
Số hiệu nguyên tử94
Nguyên tử khối chuẩnKhông có nguyên tử khối chuẩn
NhómTrình bày theo họ nguyên tố
Chu kỳ7
Khốif
Cấu hình electron tham khảo[Rn] 5f⁶ 7s²
Trạng thái ở 20 °CChất rắn
Nhiệt độ nóng chảy640 °C
Nhiệt độ sôi3228 °C
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
Năng lượng ion hoá của nguyên tử trung hòa ở trạng thái cơ bản
Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV)6.02576 ± 0.00025

Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.

Tính chất tham khảo theo bảng tổng hợp Mendeleev
Độ âm điện (Pauling)1.3
Khối lượng riêng (g/cm³)19.7
Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm)187
Bán kính van der Waals (pm)243
Nhiệt dung mol (J/mol/K)Chưa có dữ liệu
Độ dẫn nhiệt (W/m/K)Chưa có dữ liệu
Enthalpy nóng chảy (kJ/mol)2.8

Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.

Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.

Electron lớp ngoài cùng không đủ để mô tả electron hoá trị; cần xét các phân lớp và chất cụ thể.

Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.

Tham khảo thêm

Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.