Actinium
Tên tiếng Việt: Actini · Ac
Actinium (actini) là nguyên tố actinide có ký hiệu Ac và số hiệu nguyên tử 89. Đây là nguyên tố mở đầu dãy actinide, thường được nhắc đến khi học về các nguyên tố phóng xạ và cấu trúc mở rộng của bảng tuần hoàn. Actinium không phổ biến trong đời sống hằng ngày, nhưng có ý nghĩa trong nghiên cứu hạt nhân, hoá học phóng xạ và cách phân loại các nguyên tố nặng.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Actinium trung hoà có 89 proton và 89 electron. Cấu hình tham khảo: [Rn] 6d¹ 7s². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 32, 18, 9, 2.
[Rn] 6d¹ 7s²Tính chất vật lý
Actinium là kim loại rắn, màu bạc, có tính phóng xạ. Do độ phóng xạ và sự hiếm gặp, Actinium không phải là nguyên tố được sử dụng rộng rãi trong đời sống. Khi tìm hiểu tính chất vật lý của Actinium, cần ghi nhớ yếu tố phóng xạ là đặc điểm nổi bật nhất so với nhiều kim loại quen thuộc.
Tính chất hoá học
Về hoá học, Actinium có tính kim loại và thường tạo hợp chất ở trạng thái oxi hoá +3. Actinium có thể phản ứng với oxygen, halogen và acid trong điều kiện thích hợp. Vì là nguyên tố phóng xạ, các nghiên cứu hoá học của Actinium thường được thực hiện trong điều kiện kiểm soát nghiêm ngặt.
Ứng dụng
Ac-225 được nghiên cứu trong các dược chất nhắm đích bằng bức xạ alpha. Mức độ phát triển và chỉ định phụ thuộc từng dược chất, không phải một sự chấp thuận chung cho nguyên tố actinium. Hoạt động nghiên cứu hoá học phóng xạ vẫn là một lĩnh vực sử dụng quan trọng.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: Không có nguyên tử khối chuẩn. Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 89. Các đồng vị được bảng CIAAW dựa trên NUBASE2020 liệt kê: Ac-227.
Phân bố trong tự nhiên
Actinium có thể có trong quặng uranium ở lượng vết. Các đồng vị phục vụ nghiên cứu được sản xuất và tách trong cơ sở chuyên dụng. Nguồn Ac-227 trong tự nhiên khác với nguồn Ac-225 chuẩn bị cho nghiên cứu dược chất.
Lịch sử phát hiện
Debierne báo cáo actinium năm 1899; Giesel có nghiên cứu độc lập sau đó. Nhận diện nguyên tố, xác định đồng vị và chuẩn bị nguồn cho y học là các giai đoạn lịch sử khác nhau.
Lưu ý an toàn
Các nguồn actinium cần quản lý theo đồng vị, hoạt độ và dạng hoá học. Nghiên cứu liệu pháp alpha không phải hướng dẫn sử dụng actinium kim loại hoặc muối tại nhà. Việc dùng dược chất phải theo cơ sở và quy trình chuyên ngành.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Actinium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Actini |
| Ký hiệu | Ac |
| Số hiệu nguyên tử | 89 |
| Nguyên tử khối chuẩn | Không có nguyên tử khối chuẩn |
| Nhóm | Trình bày theo họ nguyên tố |
| Chu kỳ | 7 |
| Khối | d |
| Cấu hình electron tham khảo | [Rn] 6d¹ 7s² |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 1050 °C |
| Nhiệt độ sôi | 3200 °C |
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.