Bảng Gốc Acid Và Tên Muối Thường Gặp: Công Thức, Hoá Trị Và Cách Gọi Tên

Bảng gốc acid và tên muối thường gặp

Gốc acid là phần còn lại của phân tử acid sau khi tách một hoặc nhiều ion H⁺. Khi gốc acid kết hợp với cation kim loại hoặc NH₄⁺, ta thu được muối. Vì vậy, bảng gốc acid và tên muối là kiến thức rất quan trọng để viết công thức muối, gọi tên muối, cân bằng phản ứng trung hoà và làm bài tập acid-base-muối.

Ví dụ, acid HCl tách H⁺ tạo gốc Cl^–, gọi là chloride. Khi Cl^– kết hợp với Na⁺, tạo muối NaCl, gọi là sodium chloride hoặc natri chloride. Acid H₂SO₄ tạo gốc SO₄^2-, gọi là sulfate; gốc này tạo muối như Na₂SO₄, BaSO₄, CuSO₄.

Bài này liên quan đến acid, muối, bảng acid thường gặp, bảng muối thường gặp, bảng tính tan và bảng nhận biết ion. Khi cần tra nguyên tố, bạn có thể dùng bảng tuần hoàn hóa học.

Bảng gốc acid thường gặp nhất

Acid	Gốc acid	Tên gốc acid	Hoá trị/điện tích	Ví dụ muối
HCl	Cl^–	Chloride	I	NaCl, CaCl₂, AgCl
HBr	Br^–	Bromide	I	KBr, AgBr
HI	I^–	Iodide	I	KI, AgI
HF	F^–	Fluoride	I	NaF, CaF₂
HNO₃	NO₃^–	Nitrate	I	KNO₃, AgNO₃
HNO₂	NO₂^–	Nitrite	I	NaNO₂
H₂SO₄	SO₄^2-	Sulfate	II	Na₂SO₄, BaSO₄
H₂SO₃	SO₃^2-	Sulfite	II	Na₂SO₃
H₂CO₃	CO₃^2-	Carbonate	II	Na₂CO₃, CaCO₃
H₃PO₄	PO₄^3-	Phosphate	III	Na₃PO₄, Ca₃(PO₄)₂
H₂S	S^2-	Sulfide	II	Na₂S, FeS, PbS
CH₃COOH	CH₃COO^–	Acetate	I	CH₃COONa

Bảng gốc acid của acid nhiều nấc

Acid nhiều nấc có thể tạo nhiều loại gốc acid khác nhau tuỳ số H⁺ đã tách ra. Đây là cơ sở để tạo muối acid và muối trung hoà.

Acid	Gốc acid còn H	Tên gốc	Gốc acid hết H	Tên gốc
H₂SO₄	HSO₄^–	Hydrogen sulfate	SO₄^2-	Sulfate
H₂CO₃	HCO₃^–	Hydrogen carbonate / bicarbonate	CO₃^2-	Carbonate
H₃PO₄	H₂PO₄^–, HPO₄^2-	Dihydrogen phosphate, hydrogen phosphate	PO₄^3-	Phosphate
H₂S	HS^–	Hydrogen sulfide	S^2-	Sulfide

Ví dụ, H₂CO₃ có thể tạo NaHCO₃ là muối acid và Na₂CO₃ là muối trung hoà.

Cách viết công thức muối từ gốc acid

Muốn viết công thức muối, cần cân bằng tổng điện tích dương của cation và tổng điện tích âm của gốc acid. Có thể làm theo các bước:

Bước	Cách làm	Ví dụ Al³⁺ và SO₄^2-
1	Xác định cation và điện tích	Al³⁺
2	Xác định gốc acid và điện tích	SO₄^2-
3	Tìm tỉ lệ sao cho tổng điện tích bằng 0	2 Al³⁺ và 3 SO₄^2-
4	Viết công thức, dùng ngoặc nếu gốc acid có nhiều nguyên tử	Al₂(SO₄)₃

Ví dụ viết công thức muối

Cation	Gốc acid	Công thức muối	Tên muối
Na⁺	Cl^–	NaCl	Natri chloride
Ca²⁺	CO₃^2-	CaCO₃	Canxi carbonate
Ba²⁺	SO₄^2-	BaSO₄	Bari sulfate
NH₄⁺	NO₃^–	NH₄NO₃	Ammonium nitrate
Fe³⁺	Cl^–	FeCl₃	Sắt(III) chloride
Cu²⁺	SO₄^2-	CuSO₄	Đồng(II) sulfate
Al³⁺	NO₃^–	Al(NO₃)₃	Nhôm nitrate
Ca²⁺	PO₄^3-	Ca₃(PO₄)₂	Canxi phosphate

Cách gọi tên muối từ gốc acid

Cách gọi tên muối thường theo mẫu:

Tên cation + tên gốc acid

Ví dụ:

NaCl: natri chloride.
CaCO₃: canxi carbonate.
BaSO₄: bari sulfate.
AgNO₃: bạc nitrate.
CH₃COONa: natri acetate.

Nếu cation là kim loại có nhiều hoá trị, cần ghi hoá trị trong tên gọi. Ví dụ FeCl₂ là sắt(II) chloride, còn FeCl₃ là sắt(III) chloride.

Gốc acid và tính tan của muối

Gốc acid ảnh hưởng mạnh đến tính tan của muối. Một số quy tắc thường gặp:

Gốc acid	Tính tan thường gặp	Ví dụ cần nhớ
NO₃^–	Muối nitrate thường tan	AgNO₃, KNO₃, Ba(NO₃)₂
Cl^–	Muối chloride thường tan	AgCl không tan
SO₄^2-	Nhiều sulfate tan	BaSO₄ rất ít tan
CO₃^2-	Nhiều carbonate không tan	CaCO₃, BaCO₃ trắng
PO₄^3-	Nhiều phosphate không tan	Ca₃(PO₄)₂

Đây là lý do bảng gốc acid nên học cùng bảng tính tan và bảng màu kết tủa.

Gốc acid trong phản ứng nhận biết ion

Nhiều gốc acid được nhận biết bằng thuốc thử đặc trưng:

Gốc acid / ion	Thuốc thử	Hiện tượng	Phương trình ion
Cl^–	AgNO₃	Kết tủa trắng AgCl	Ag⁺ + Cl^– → AgCl↓
SO₄^2-	BaCl₂	Kết tủa trắng BaSO₄	Ba²⁺ + SO₄^2- → BaSO₄↓
CO₃^2-	HCl loãng	Sủi khí CO₂	CO₃^2- + 2H⁺ → CO₂↑ + H₂O
S^2-	Pb²⁺	Kết tủa đen PbS	Pb²⁺ + S^2- → PbS↓

Muối acid và gốc acid còn Hidro

Muối acid chứa gốc acid vẫn còn H có thể thay thế. Ví dụ:

Muối acid	Gốc acid còn H	Acid ban đầu	Muối trung hoà tương ứng
NaHCO₃	HCO₃^–	H₂CO₃	Na₂CO₃
NaHSO₄	HSO₄^–	H₂SO₄	Na₂SO₄
KH₂PO₄	H₂PO₄^–	H₃PO₄	K₃PO₄
K₂HPO₄	HPO₄^2-	H₃PO₄	K₃PO₄

Muối acid không có nghĩa là dung dịch của nó luôn có pH nhỏ hơn 7. Tính acid-base của dung dịch muối còn phụ thuộc vào bản chất ion và sự thuỷ phân.

Bài tập ví dụ về gốc acid và tên muối

Bài 1

Gốc acid của HNO₃ là gì? Tên gọi là gì?

Lời giải: Gốc acid của HNO₃ là NO₃^–, gọi là nitrate.

Bài 2

Viết công thức muối tạo bởi Ca²⁺ và NO₃^–.

Lời giải: Ca²⁺ cần 2 ion nitrate để cân bằng điện tích, nên công thức là Ca(NO₃)₂.

Bài 3

Gọi tên muối FeSO₄ và Fe₂(SO₄)₃.

Lời giải: FeSO₄ là sắt(II) sulfate. Fe₂(SO₄)₃ là sắt(III) sulfate.

Bài 4

NaHCO₃ là muối acid hay muối trung hoà?

Lời giải: NaHCO₃ là muối acid vì gốc HCO₃^– vẫn còn H acid.

Những lỗi thường gặp khi học gốc acid

Lỗi đầu tiên là viết sai điện tích gốc acid. Ví dụ sulfate là SO₄^2-, carbonate là CO₃^2-, phosphate là PO₄^3-.

Lỗi thứ hai là quên dùng ngoặc khi gốc acid có nhiều nguyên tử và có chỉ số lớn hơn 1. Ví dụ Ca(NO₃)₂, Al₂(SO₄)₃.

Lỗi thứ ba là nhầm sulfate SO₄^2- với sulfite SO₃^2-, nitrate NO₃^– với nitrite NO₂^–.

Lỗi thứ tư là không ghi hoá trị kim loại có nhiều hoá trị trong tên muối. FeCl₂ và FeCl₃ là hai muối khác nhau.

Lỗi thứ năm là nghĩ muối acid luôn là acid mạnh. Muối acid chỉ nói về thành phần còn H trong gốc acid, không trực tiếp khẳng định độ mạnh acid của dung dịch.

Kết luận

Bảng gốc acid và tên muối giúp học sinh viết công thức muối, gọi tên muối, hiểu phản ứng trung hoà và làm tốt bài tập nhận biết ion. Các gốc acid quan trọng cần nhớ gồm Cl^–, NO₃^–, SO₄^2-, CO₃^2-, PO₄^3-, CH₃COO^–. Khi viết công thức muối, luôn cân bằng điện tích giữa cation và gốc acid.

Tài liệu tham khảo

IUPAC Gold Book – Acid: https://goldbook.iupac.org/terms/view/A00071
IUPAC Gold Book – Salt: https://goldbook.iupac.org/terms/view/S05447
Royal Society of Chemistry – Acids, bases and salts: https://edu.rsc.org/
Chemistry LibreTexts – Nomenclature of Ionic Compounds: https://chem.libretexts.org/Bookshelves/General_Chemistry

Kiến Thức

Bảng gốc acid và tên muối thường gặp: Công thức, hoá trị và cách gọi tên